• De Omgevingswet zet een enorm belangrijke verandering in gang. Met de nieuwe wet worden 26 wetten samengesmolten. Maar vooral: het dwingt overheden en private partners om de kwaliteit van de leefomgeving duurzaam te ontwikkelen en beschermen. Samen en integraal.
• Wat het waterschap doet? Die staat voor de uitdaging om het waterbelang op de kaart te zetten. Daarmee krijgen ook studenten te maken, die op het snijvlak van ruimtelijk ontwerp en waterbeheer aan de slag willen.
• Praktijkvragen over de wateropgave in de Omgevingswet koppelt het lectoraat Duurzaam Water in de Omgevingswet aan theorie, onderzoek en onderwijs.
• Daarvoor werken we transdisciplinair samen: opdrachtgevers, docenten en studenten vanuit verschillende vakgebieden doen participatief onderzoek. Voor, door en met de omgeving dus.
• De kennis en inzichten, die uit het onderzoek naar de watertransitie komen, zetten we in voor oplossingsrichtingen, werkprocessen, casussen en beleidsanalyses bij de rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen.
• Zo geven we een impuls aan de wateropgave en daarmee aan de invoering van de Omgevingswet. We dragen bijvoorbeeld bij aan de kerninstrumenten van de nieuwe wet, zoals Omgevingsvisies, Omgevingsprogramma’s en Omgevingsplannen.

Het lectoraat wil de kansen benutten, die de Omgevingswet biedt voor de watertransitie. Daarmee bevorderen we ook het grotere doel van de wet: de kwaliteit van de leefomgeving integraal en duurzaam ontwikkelen en beschermen.

Hoe we die missie verwezenlijken? Via onderzoek en onderwijs vergaren we theoretische en praktische kennis en inzichten over de duurzame ontwikkeling en het beheer van watersystemen, als onderdeel van de Omgevingswet.

Aan deze hoofdvraag werkt het lectoraat Duurzaam Water in de Omgevingswet: Hoe kunnen we onze watersystemen verduurzamen (de watertransitie), in de context van de nieuwe Omgevingswet (de ruimtelijke transitie)? Hieruit volgen twee onderzoekslijnen.

1. Onderzoek naar de beleidscyclus: Hoe kan de watertransitie landen in de beleidscyclus van alle overheden? Welke bijdrage leveren de kerninstrumenten van de nieuwe wet (zoals Omgevingsvisies en -programma’s) hieraan? En hoe leidt dit tot gebiedsgericht maatwerk?
2. Onderzoek naar de watertransitie: Hoe belandt de duurzame ontwikkeling van watersystemen in ruimtelijke initiatieven? En hoe hanteren we hierbij belangrijke principes in inhoud (denk aan: regenwater vasthouden en schoonhouden) en proces (denk aan: cocreëren)?

In onze onderzoeksprojecten maken we gebruik van verschillende methoden. Zoals een literatuurstudie, ex post-evaluatie (waarbij we achteraf bekijken of beleid effectief was), actieonderzoek of living lab. Onderzoeksvragen passen we zo veel mogelijk in het onderwijs van Hogeschool Van Hall Larenstein (HVHL) of andere kennisinstellingen in.

Actuele projecten

• Monitoring klimaatadaptatiemaatregelen Gelderland: Gemeenten helpen we - met onderzoek en kennisdeling - om te monitoren hoe effectief klimaatmaatregelen zijn. Zoals wadi’s, infiltratieriolen, waterbergende wegen en groene gevels. Dit doen we in opdracht van de provincie Gelderland en met subsidie vanuit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Bijvoorbeeld via het Kennisportaal Klimaatadaptatie delen we kennis.
• Monitoring wadi’s Nijmegen: Het lectoraat ondersteunt de gemeente Nijmegen bij het onderzoeken en monitoren van haar groen-blauwe structuren. Met de focus op bodempassages en wadi’s. Het is een aanvulling op het project ‘Monitoring klimaatadaptatiemaatregelen Gelderland’.
• Status watertransitie: Wat is de aard en omvang van de verduurzaming van ons watersysteem? Dat onderzoeken we en koppelen we aan transitiemodellen zoals de X-curve. Zo kunnen we concrete adviezen formuleren, waarmee we de watertransitie faciliteren.
• Gidsmodellen Waterschap Vallei en Veluwe: Voor het deelstroomgebied Noordwest-Veluwe creëren we een gidsmodel dat is gebaseerd op de ontwikkeling van het landschap. Het project komt voort uit het initiatief van de provincie Gelderland om handen en voeten te geven aan de beleidsbrief ‘Water en bodem sturend’. En het sluit aan op het doel van de Omgevingswet om de leefomgeving duurzaam te ontwikkelen.
• Kennisbanksamenwerking RIONED: In dit project dragen we bij aan de kennisbank Stedelijk Water van RIONED. Die ondersteunt vooral beginnende beleidsmedewerkers Stedelijk Water om effectief en efficiënt samen te werken. Mede door de Omgevingswet wordt de samenwerking met partners immers nog belangrijker, net als een integrale en participatieve aanpak van straten en wijken.
• GRoene OmgevingsWet (GROW): Het platform GROW brengt in beeld welke resultaten hbo-instellingen met hun onderwijs en praktijkonderzoek boeken voor een duurzame leefomgeving, zoals de Omgevingswet beoogt. De hogescholen delen hun netwerk, kennis en ervaring, en ze werken samen toe naar gezamenlijk onderzoek.
• Water en Bodem sturend in de Omgevingswet: Doel van dit project is om gemeenten en waterschappen handvatten te geven, waarmee zij het kerninstrument Omgevingsprogramma’s kunnen invullen. Het bodem- en watersysteem is hierbij leidend.
• Omgevingsplannen op waterbasis: In het project wordt voor zandgrond en kleigrond onderzocht op welke wijze gemeentelijke omgevingsplannen optimaal kunnen bijdragen aan de duurzame ontwikkeling van het watersysteem. De zandgronden zijn te vinden op de Veluwe en de kleigronden in de lager gelegen gebieden rondom de Nederrijn, de IJssel en de Randmeren.

Het lectoraat Duurzaam Water in de Omgevingswet wil kennis en inzicht delen over de duurzame ontwikkeling van ons waterbeheer. En dat natuurlijk in de context van de nieuwe Omgevingswet. De inhoud van de publicaties komt voort uit wetenschappelijk praktijkonderzoek van studenten of uit data van onze onderzoeksgroep. Die varieert van fysiek-ruimtelijke tot bestuurlijk-organisatorische informatie. Met altijd als doel om vragen van publieke en private partijen te beantwoorden. Daarom kiezen we er bewust voor om te publiceren in vakliteratuur zoals Water Governance en Land+Water. Of om onze rapportages voor opdrachtgevers zelf digitaal te verspreiden.

Uitgelichte publicaties

• De Omgevingswet als drager van de ruimtelijke watertransitie?: Dit artikel in het tijdschrift Water Governance komt uit de pen van lector Paul van Eijk. Het zoomt in op de brede transitie van het waterbeheer, als onderdeel van de Omgevingswet. Voor het lectoraat is deze transitie een onderzoeksomgeving. De doelen verschuiven: van het afvoeren en zuiveren van water naar het vasthouden en schoonhouden ervan. Ook de scope van het waterbeheer verandert: van functiegericht naar gebiedsgericht. Net als de benadering: van eigenbelang en organisatie naar cocreatie en participatie.
• (A)quadruple helix. Over de duurzame ontwikkeling van watersystemen. Paul van Eijk sprak deze rede uit toen hij zijn ambt als lector aanvaardde in 2015. De relevantie van de watertransitie staat hierin centraal. Zowel voor de maatschappij als voor het praktijkwetenschappelijk onderzoek. Het lectoraat Duurzaam Water in de Omgevingswet heeft daaraan in 2019 de ruimtelijke transitie toegevoegd.

Alle publicaties van het lectoraat vind je op Greeni, de online bibliotheek van het groene hbo.

De kenniskring van het lectoraat bestaat uit vijf HVHL-professionals, met ieder de eigen expertise. Per project verschilt de samenstelling van de kenniskring:

• Paul van Eijk - lector en milieuplanoloog
• Peter Groenhuijzen - docent-onderzoek en civiele techniek
• Nicky del Grosso - post-doc en milieujurist
• Gerrita van Spijker - projectmanager
• Aukje Verheijen - onderzoeksassistent

Het lectoraat maakt ook deel uit van het Applied Research Centre (ARC) van Hogeschool Van Hall Larenstein in Velp. Hier wisselen zes collega-lectoren kennis en kunde met elkaar uit. Buiten de hogeschool werkt het lectoraat samen in de netwerken Delta Platform (met lectoren van elf hogescholen) en in GROW (met acht lectoren van verschillende hogescholen).

Kennispartners zijn: Wageningen University & Research, Rijksuniversiteit Groningen, provincies, gemeenten, waterschappen, Climate Adaptation Services CAS en bureaus zoals Sarah Ros Bestuursadvies.

Studenten van meerdere opleidingen werken bij het lectoraat aan hun stage, onderzoek of afstudeeropdracht:

• Land- en Watermanagement (HVHL)
• Management van de Leefomgeving (HVHL)
• Tuin- en Landschapsinrichting (HVHL)
• Milieukunde (HVHL)
• Ad Omgevingskunde (HVHL)
• Omgevingsrecht (Hogeschool Leiden, met het Living Lab Omgevingswet)

Meer weten over het lectoraat Duurzaam Water in de Omgevingswet? Benieuwd naar de mogelijkheden van samenwerken? Of interesse in een stage of afstudeerproject? Bel of mail naar:

Dr. Paul van Eijk
Lector Duurzaam Water in de Omgevingswet

E-mail: paul.vaneijk@hvhl.nl

Telefoon: +31 6 52 47 50 56